Łyna

System źródliskowy rzeki Łyny należy do najbardziej malowniczych terenów źródliskowych na nizinach. W 1950 r. utworzono rezerwat krajobrazowy dla zachowania procesów erozji wstecznej. Powierzchnia rezerwatu obejmuje ok. 121 ha. Na terenie rezerwatu znajduje się siedem większych systemów źródliskowych.
Silnie zróżnicowany morfologicznie teren rezerwatu jest rozległą doliną z licznymi bocznymi wąwozami i dolinkami o stromych (30-40 m) i wysokich zboczach. Działalność ludzka od wieków przekształca teren źródlisk. Prawdopodobnie już we wczesnym średniowieczu zlokalizowany był tu młyn. Teraz znajduje się od dawna nie czynny młyn murowany z rozległym, stopniowo zamulanym stawem młyńskim. W górnym odcinku źródlisk widoczny jest wał ziemny. Przed II wojną światową był tu staw hodowlany dla pstrągów. Nieco niżej widoczne są fundamenty domku myśliwskiego. Powyżej źródeł widoczne są ruiny gospodarstwa rolnego oraz dwa stawki. Teren wokół rezerwatu systematycznie zarasta lasem, w miarę jak wycofuje się gospodarka ludzka. Przed kilkoma laty pojawiły się drewniane kładki, ogrodzone ścieżki, ławki itp. Ułatwiają one zwiedzanie turystyczne i jednocześnie chronią same źródliska (turyści nie rozdeptują źródlisk).
Najliczniejsze są źródła typu helokrenowego, o rozległych cyrkach erozyjnych. Rzadziej spotyka się heloreokreny i źródliska bagienne. Liczne są wartko płynące strumienie o dnie piaszczystym lub kamienistym, tuż powyżej stawu młyńskiego występują zabagnione rozlewiska. Poniżej stawu Łyna wkracza na zmeliorowaną, szeroką dolinę rzeczną.
W dolinie występuje las olchowy (z licznymi paprociami i mszakami), wyżej las sosnowy i mieszany (w wieku 80-100 lat, po wyrębach sadzone są także modrzewie). Podstawowym zespołem roślinnym otaczającym źródła jest łęg jesionowo-olszowy (pow. Ok. 70 ha). Wyższe partie zajmuje bór sosnowy o bogatym podszycie (pow. 45 ha na terenie rezerwatu).
Specyficzne warunki mikroklimatyczne sprawiają, że występuje tu wiele ciekawych gatunków owadów wodnych. Z chruścików warto wymienić krenobionty: Crunoecia irrorata, Parachiona picicornis oraz Potamophylax nigricornis. Ciekawe gatunki występują w zimnowodnym stawie młyńskim (np. Baraeodes minutus). Niska temperatura wody sprawia, że zespoły bezkręgowców wodnych są odmienne niż w pobliskich stawach (zbiorniki trwałe i okresowe).
Od 1982 roku Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska WSP w Olsztynie prowadzi badania nad fauną wodną.

Stanisław Czachorowski